Buyela Ezindabeni
UkuphephaAI Understanding ukwaziswa

U-Kobaran ubika uchwepheshe oxwayisa ngokuthi ama-deepfakes asiza i-AI aqondise amabhizinisi aseFiji

U-Kobaran ubika ukuthi i-CEO yakwaChillisoft u-Alex Teh uxwayise ku-Cybersec Fiji 2026 Symposium ukuthi abaduni basebenzisa ubugebengu bokweba imininingwane ebucayi obukhiqizwa yi-AI kanye nama-deepfakes ukuze baqondise abasebenzi abanokufinyelela okukhethekile. Umbiko ucaphuna ukuhlasela kwakamuva kwe-Qilin ransomware e-Fiji-based Pacific Building Solutions, kodwa isigameko kanye nobubanzi ...

5 min readRead the linked source
Source-provided image accompanying Kobaran reports expert warning that AI-assisted deepfakes are targeting Fiji businesses
Inkomba yomthomboUmthombo urekhodiwe
Umshicileli
kobaran.com
Isixhumanisi somthombo
kobaran.comhttps://www.kobaran.com/hackers-exploit-ai-and-deepfakes-to-breach-fiji-businesses-expert-warns/
Uhlobo lomthombo
Umthombo oxhunyiwe — isimo somthombo oyinhloko asikasungulwa.
UmongoQonda lokhu ngemizuzwana engama-60

Qala lapha

Imigomo ebalulekile

I-AI ekhiqizayo
Amasistimu e-AI akhiqiza okuqukethwe okusha okunjengombhalo, izithombe, umsindo, ividiyo, noma ikhodi.
Umenzeli we-AI
Isistimu yesofthiwe engabuka, icabange, futhi ithathe izinyathelo zokufeza umgomo, ngokuvamile isebenzisa amathuluzi nenkumbulo.
ZihloleI-AI Ethics Quiz

Kwenzekeni

U-Kobaran ubika ukuthi i-CEO yakwa-Chillisoft u-Alex Teh uxwayise abantu ababalelwa ku-200 ababehambele umhlangano weCybersec Fiji 2026 ukuthi izigebengu ze-inthanethi zisebenzisa ubugebengu bokweba imininingwane ebucayi obusizwa yi-AI, umsindo nevidiyo ejulile, kanye nobunikazi obuntshontshiwe ukuze baqondise amabhizinisi aseFiji. U-Teh uqambe u-Akira, Qilin, kanye ne-RedLine njengezinsongo zesifunda ezisebenzayo futhi wacaphuna i-Pacific Building Solutions njengesisulu sakamuva se-Qilin ransomware. Umbiko uthi i-Interpol ihlabe umkhosi ngokwehlukana iFiji njengendawo okuhloswe ngayo i-RedLine malware.

U-Kobaran ubika ukuthi u-Alex Teh, isikhulu esiphezulu seChillisoft, wethule isexwayiso ngesikhathi seCybersec Fiji 2026 Symposium, ehanjelwe abantu ababalelwa ku-200. Ngokombiko, uTeh uchaze ukwebiwa kobunikazi njengendawo yokuqala yokungena yezigebengu ze-inthanethi. Uthe abahlaseli baya ngokuya bekhomba abasebenzi abalawula ukufinyelela kumanethiwekhi ezinkampani, izinhlelo zezezimali, noma amathuluzi okuphatha, kunokuthembela kuphela emizamweni yokungena ngqo kumanethiwekhi.

U-Teh uhlonze i-Akira, i-Qilin, ne-RedLine njengezinsongo ezisebenzayo ngokumelene nezinhlangano zase-Pacific Island, ngokusho kuka-Kobaran. I-athikili iveza u-Akira njengoqondise amaphasiwedi nama-akhawunti akhethekile, i-Qilin njengethumela i-ransomware ngemva kokuthola ukufinyelela kunethiwekhi, kanye ne-RedLine njengokweba idatha yomuntu siqu, ulwazi lwe-cryptocurrency-wallet, kanye nemibhalo ebucayi. U-Kobaran uphinde abike ukuthi i-Interpol imake ngokuhlukile i-Fiji njengendawo okuhloswe ngayo i-RedLine malware.

Umbiko unikeza isibonelo sendawo esisodwa esiphathekayo: UTeh uthe iPacific Building Solutions eseFiji isanda kushaywa yi-Qilin ransomware. U-Kobaran uthi u-Teh uhlobanise lokhu kuhlasela noshintsho olubanzi lwamaqhinga, okuhlanganisa imilayezo yobugebengu bokweba imininingwane ebucayi eklanyelwe abasebenzi abathile kanye nomsindo okhohlisayo ojulile noma ividiyo esetshenziswa ukuzenza oxhumana nabo abathembekile. Umthombo awunikezi idethi yesigameko, ubufakazi bokusebenza, isitatimende sesisulu, isidingo sesihlengo, okutholwe ngokomthetho, noma ukuqinisekiswa okuzimele kokuhlasela okusolwayo.

Imininingwane yomthombo: kobaran.com ↗

Kungani kubalulekile

Umbiko uchaza inkinga yokuphepha esebenzayo yezinhlangano abasebenzi bazo, imishini, nama-ejenti e-AI abambe ukufinyelela kumasistimu abalulekile. Uma i-akhawunti ka-Teh inembile, ukuzenza ongeyena okusizwa yi-AI kunganciphisa isikhathi amabhizinisi okufanele athole ngaso futhi aqukathe ukuhlaselwa. Umthombo awuqinisekisi ngokuzimela isigameko se-ransomware esolwayo, izikhathi zokuhlasela, noma izinga amaqembu anamagama asebenzise ngalo i-AI yokukhiqiza.

Ukukhathazeka okuyinhloko inhlanganisela yobunjiniyela bezenhlalakahle kanye nokufinyelela okukhethekile. U-Kobaran ubika ukuthi abahlaseli bakhetha abantu abaphethe lokho u-Teh akubiza ngokuthi “okhiye bezinhlelo zenkampani,” okuhlanganisa nabasebenzisi abanezimvume eziphakeme. Isisebenzi esikhohliswa ukuthi sidalule imininingwane noma sigunyaze isenzo singanikeza umzila osheshayo oya ebhizinisini kunokungena okubanzi, okunomsindo wobuchwepheshe. Umthombo wethula lokhu njengokuhlola kuka-Teh, hhayi njengethrendi yesifunda elinganiswa ngokuzimela.

U-Teh uxwayise ngokuthi ukuqinisekiswa kwe-multifactor kufanele kuthathwe njengesisekelo kunokuzivikela okuphelele, ngokusho kombiko. Unxuse izinhlangano ukuthi zihlole ukufinyelela okuphethwe amaqembu amathathu: abasebenzi abangabantu, imishini, nama-AI agents. Leso sigaba sokugcina sibalulekile ngoba isistimu ye-AI enezimvume ezibanzi ingakhulisa imiphumela ye-akhawunti eyonakalisiwe noma iziyalezo ezinonya. Umthombo awukhombi ukwephulwa kwe-ejenti ethile ye-AI e-Fiji noma ubhala ukwehluleka kokuqinisekisa izinto eziningi.

U-Kobaran ubika ukuthi u-Teh ukholelwa ukuthi ubungozi obake bathatha izinyanga abahlaseli ukubusebenzisa manje sebungahlonyiswa emahoreni ambalwa ngamathuluzi asizwa yi-AI. Wachaza isidingo sesikhathi esizayo “sokuvikela ngomzuzu oyiziro,” okusho izivikelo ezisabela ngesikhathi sangempela. Leso simangalo asisekelwa esihlokweni ngedatha yempendulo yesigameko, izifundo zokuqhathanisa, noma uphenyo lobuchwepheshe oluqanjwe igama. Noma kunjalo, isexwayiso esibikiwe sinokuhambisana okungokoqobo kwezinhlangano okungenzeka zibe nokuqapha okulinganiselwe, abaphenduli abambalwa abaqeqeshiwe, nezinqubo zokubuyekeza ukufinyelela okunensayo.

Umbiko ubeka ukukhathazeka kwezokuphepha kweFiji esikhaleni esibanzi samandla. UTeh uthe isifunda sasePacific asinabo ochwepheshe abenele be-cybersecurity, abaphenyi be-cyber, kanye nochwepheshe be-digital-forensics. U-Kobaran ubika ukuthi i-Fiji ikhiqiza cishe izitshudeni eziyi-1,000 ze-IT unyaka ngamunye, okuhlanganisa cishe nabangu-700 abavela e-Fiji National University, kodwa ukuthi ukugcina labo abathweswe iziqu endaweni kuyinselele enkulu. Izibalo nokuhlolwa kwabasebenzi kubalulwe ku-Teh futhi aziqinisekiswanga ngokuzimela emthonjeni.

Interactive Mechanism

I-Interactive Mechanism: Indlela Esebenza Ngayo Ngempela

Hlola ubuchwepheshe obuyisisekelo ngemuva kwalokhu kuthuthukiswa ngokuhlanganyela.

Agent Lifecycle Stage:
1
User Intent & Planning: "Audit customer refund request #4092 and settle payment."
2
Tool Calling: Emits structured JSON call crm_get_transaction(id='4092').
3
Guardrail & Verification:🛡️ Paused: High-value action requires human operator sign-off.
4
Final Settlement: Refund recorded, email receipt dispatched, and audit log stored.
Core takeaway: An AI agent is not just a language model—it is a closed loop of planning, tool invocation, and environment feedback. Production systems require self-healing retries and strict human approval guardrails.
I-Interactive Concept Check+10 Points
AI Ethics Quiz

Why can ethical evaluation not be reduced to one model score?

Ongakubuka ngokulandelayo

Amabhizinisi nama-ejensi asesidlangalaleni e-Fiji angase abhekane nengcindezi yokuqinisa ukuvikelwa kobunikazi ngaphezu kokuqinisekiswa kwezinto eziningi, amalungelo okuhlola, nokuthuthukisa ukutholwa kwesikhathi sangempela. Imibuzo eyinhloko engaphenduliwe ukuthi ngabe iziphathimandla ziyasiqinisekisa yini isigameko sePacific Building Solutions, ukuthi i-deepfakes isetshenziswe kaningi kangakanani ekuhlaselweni e-Fiji, nokuthi ithimba lezwe elisha le-Computer Emergency Response Team linabasebenzi abanele namandla okuphenya.

Umbuzo wokuqala wokuqinisekisa ukuthi iziphathimandla ze-Fiji, i-Pacific Building Solutions, noma abaphenduli bezehlakalo abazimele bayakuqinisekisa yini ukuhlasela okubikiwe kwe-Qilin ransomware. Ukuqinisekisa kufanele kubonise ukuthi isigameko senzeka nini, yiziphi izinhlelo ezithintekile, ukuthi idatha yakhishwa yini, kanye nokuthi ukuzenza ongeyena okukhiqizwa yi-AI noma ubugebengu bokweba imininingwane ebucayi bubambe indima. Kuze kube yilapho leyo mininingwane isitholakala, ukuhlasela kufanele kuthathwe njengezinsolo ezibikwe u-Kobaran esikhundleni secala elibhalwe ngokugcwele.

Izinhlangano ezisabela kubungozi obubikiwe cishe zizobuyekeza ama-akhawunti akhethekile, izinqubo zokuqinisekisa, kanye nokufinyelela okunikezwe amasistimu azenzakalelayo. Umthombo ukhomba ngokukhethekile abasebenzi abangabantu, imishini, nama-ejenti e-AI njengezigaba ezihlukene zokuhlolwa kwamabhuku. Ubufakazi obuwusizo bungabandakanya ukuthi amabhizinisi ayazehlisa yini izimvume ezingadingekile, adinga ukugunyazwa kwezenzo ezizwelayo, ukuqapha ukuziphatha kokungena okungajwayelekile, kanye nokuhlola abasebenzi ngokumelene nemizamo yokuzenza yezwi noma yevidiyo.

Lo mbiko ukhomba futhi ekuthuthukisweni kweThimba Le-Computer Emergency Response Team esanda kusungulwa yaseFiji. UTeh uthe ukwesekwa kwesikhungo kanye noxhaso lwezimali oluvela kuHulumeni waseFiji, Australia, United States, kanye neZizwe Ezihlangene kungasiza ekwakheni amandla esikhathi eside. Okuhlala kungaziwa ukulungela kwethimba ukusebenza, abasebenzi, igunya, umthamo wesigameko, kanye nekhono lokuhlinzeka ngosizo lwe-digital-forensics emabhizinisini amancane.

Okokugcina, ukubika okuzayo kufanele kuhlukanise phakathi kokuhlasela okusebenzisa nje okuzenzakalelayo okujwayelekile kanye nalokho okuthembele ku-AI okukhiqizayo noma ama-deepfakes. I-akhawunti ka-Kobaran ibiza amaqembu okusolwayo futhi ichaza amaqhinga anikwe amandla i-AI, kodwa ayiwashicileli amasampula, ukuhlaziya uhlelo olungayilungele ikhompuyutha, amalogi okuqinisekisa, noma ukuhlola okuzimele. Ubufakazi obucacile bezobuchwepheshe buzobonisa ukuthi i-AI iyasishintsha yini isikali nesivinini sokuhlasela e-Fiji noma isetshenziswa kakhulu njengencazelo ebanzi yezindlela zobunjiniyela bomphakathi ezithuthukayo.

Imihlahlandlela ehlobene nemibuzo

Ukuziphatha kwe-AIAma-AI AgentsAmamodeli e-AI AchaziweIkusasa le-AIHlola okwaziyo — zama imibuzo ye-AI yamahhalaBheka igama le-AI kuhlu lwethu lwamagamaLandela isilandeleli sokulawula i-AI
Uthole lokhu kuwusizo?